Menu

http://www.neushoornstichting.nl/modules/mod_image_show_gk4/cache/slide1gk-is-110.jpglink
http://www.neushoornstichting.nl/modules/mod_image_show_gk4/cache/slide2gk-is-110.jpglink
http://www.neushoornstichting.nl/modules/mod_image_show_gk4/cache/slide3gk-is-110.jpglink
« »
A+ A A-

Javaanse neushoorn

De Javaanse neushoorn (Rhinoceros sondaicus) behoort tot de orde der onevenhoevigen (Perissodactyla). De officiële classificatie volgens de IUCN is als volgt: Koninkrijk: AnimaliaFylum: ChordataKlasse: MammaliaOrde: PerissodactylaFamilie: RhinocerotidaeGenus: RhinocerosSpecies: Rhinoceros sondaicusSub-species: Rhinoceros sondaicus sondaicus, Desmarest 1822Rhinoceros sondaicus annamiticus, Heude 1892 Het genus

Rhinoceros is het enige genus met meer dan één neushoornsoort, te weten de Javaanse neushoorn (R. sondaicus) en de Indische neushoorn, of pantserneushoorn (R. unicornis).

Morfologie De Javaanse neushoorn is stevig gebouwd, met een grote kop aan een korte nek en met korte poten. De bovenlip is puntig en goed aangepast voor het grijpen van bladeren en twijgen.

De Javaanse neushoorn is bijziend, maar heeft een sterk ontwikkelde neus en oren.Het uiterlijk van de Javaanse neushoorn vertoont veel overeenkomsten met dat van de Indische, alhoewel deze een stuk groter is.

Evenals de Indische neushoorn heeft de Javaanse neushoorn dikke huidplooien en maar één hoorn. Bij mannetjes kan deze zo’n 27 cm lang worden (het record is 48 cm!). De kleur van de hoorn is donkergrijs tot zwart en wordt donkerder naarmate het dier ouder wordt. Bij vrouwtjes is de hoorn afwezig en slechts zichtbaar als een bult op de neus.

De huid van de Javaanse neushoorn is onbehaard, afgezien van plukjes op de oren en aan de punt van de staart, en is donkergrijs van kleur. Een volwassen neushoorn heeft een gemiddelde lichaamslengte van 300-315 cm, een schofthoogte van 140-175 cm en een lichaamsgewicht van 1500-2000 kg.

Habitat De optimale habitat van de Javaanse neushoorn bestaat uit een combinatie van verschillende vegetatietypen, zoals laagland regenwoud met open plekken, strandvegetatie, getijdebossen, moerassen en gebieden met dicht struikgewas. Oorspronkelijk kwamen Javaanse neushoorns voor tot op hoogten van ruim 1000 meter en bezochten ze vulkanen om te profiteren van mineraalrijke modderbaden. In de gebieden waar Javaanse neushoorns tegenwoordig nog voorkomen zijn deze omstandigheden echter afwezig. Geschiedenis Oorspronkelijk kwam de Javaanse neushoorn voor van Assam in Oost India tot Sumatra en Centraal Java in Indonesië, en in een groot deel van Indochina (Vietnam, Laos, Cambodja, Birma, Thailand en Maleisië).

De Javaanse neushoorn was ooit zo algemeen dat het tot in het begin van de 19e eeuw niet ongewoon was er een tegen te komen in de buitenwijken van Batavia (het huidige Jakarta). De neushoornpopulatie werd zelfs zo groot dat het gezien werd als een plaag, en er werd dan ook intensief jacht op ze gemaakt. Helaas is dit ooit zo algemene Zuid-Oost Aziatische dier nu beperkt tot twee kleine gebieden, te weten Nationaal Park Ujung Kulon in Indonesië, waar nog ongeveer 50 neushoorns leven, en Nationaal Park Cat Tien in Vietnam, waar nog ongeveer 3-7 neushoorns leven. Daarmee wordt de totale wereldpopulatie geschat op minder dan 60 neushoorns.

Bedreigingen Alle drie de Aziatische neushoornsoorten bevinden zich in een demografische crisis die vooral veroorzaakt wordt door het illegale gebruik van neushoornproducten in Chinese en andere medicijnen en door de degradatie van neushoornhabitat als gevolg van groeiende bevolkingen. Behalve voor medicijnen worden de hoorns ook gebruikt in het handvat van traditionele Yemenitische dolken (jambiyas). Dit is vooral waar voor Afrikaanse neushoornsoorten, en in mindere mate voor de Javaanse neushoorn.Alhoewel er geen gevallen van stroperij van Javaanse neushoorns meer geweest zijn sinds het einde van de jaren 70 van de vorige eeuw, bestaat de dreiging van stropers nog wel.

Zonder de continue bescherming van Javaanse neushoorns en hun leefgebied is de kans groot dat stropers weer actief worden, met als gevolg dat de Javaanse neushoorn in een mum van tijd uit zou sterven. Andere bedreigingen voor Javaanse neushoorns zijn: De meest levensvatbare neushoornpopulatie is beperkt tot het Ujung Kulon schiereiland, dat slechts 39.120 ha beslaat. Hierdoor is deze populatie erg gevoelig voor verstoringen van wat voor aard dan ook, zij het ziekte, het verlies van habitat, of zelfs vulkanische uitbarstingen en tsunamis.

De beruchte vulkaan Krakatau bevindt zich op slechts 60 km afstand van Ujung Kulon en is een van de meest actieve vulkanen ter wereld. Een uitbarsting zou dramatische gevolgen hebben voor de neushoornpopulatie in Ujung Kulon. Een ander gevolg van de lange isolatie van de neushoornpopulatie in Ujung Kulon is dat er een sterk vergrote kans is dat de genetische variatie tussen de dieren ernstig verminderd is als gevolg van inteelt. De gevolgen van inteelt zijn o.a. hogere sterftecijfers (vooral onder pasgeboren dieren), langzamere groei en verminderde vruchtbaarheid. Dit maakt het bijzonder moeilijk om de populatie te laten groeien.

De palm Arenga obtusifolia (lokale naam: langkap) vertoont een sterke toename in aantallen en verspreiding. Waar deze palm overheerst groeit bijna geen enkele andere plantensoort meer. In een aantal gebieden worden voedselplanten van neushoorns verdrukt door de verspreiding van deze palmsoort. De bestrijding van deze palm is duur en zeer arbeidsintensief. Het is zeer waarschijnlijk dat de Javaanse neushoorn voor ruimte en voedsel concurreert met het Javaanse wilde rund (banteng, Bos javanicus).

De bantengpopulatie in Ujung Kulon is minstens 10 keer zo groot als de neushoornpopulatie. De neushoorn delft dan ook het onderspit in deze concurrentie. Er is weinig bekend over de structuur van de neushoornpopulatie in Ujung Kulon, maar er zijn aanwijzingen die erop duiden dat er een gebrek is aan zowel jonge als oude dieren. Bovendien wordt de verhouding tussen mannetjes en vrouwtjes geschat op 3:2 in het voordeel van de mannetjes. Dit betekent dat er een overschot is aan mannetjes, wat het moeilijker maakt voor deze solitaire dieren om een partner te vinden om mee te paren. Inderdaad zijn er minder geboortes dan men zou verwachten in een gezonde neushoornpopulatie, waar een groei van 7% per jaar normaal is.

In Ujung Kulon zou een groei van 7% betekenen dat er per jaar 4 kalveren geboren worden. Momenteel worden er 4 kalveren geboren per 4 jaar; een beduidend lager aantal dan gewenst. De huidige populatietrend wordt geschat op – 0,3 %, wat betekent dat de populatie zelfs kleiner wordt.Het lot van de neushoornpopulatie in Vietnam is nog veel slechter. Van de geschatte 3 tot 7 neushoorns in Cat Tien is er tot nu toe nog maar één mannetje geïdentificeerd, en het lijkt erop dat dit mannetje niet meer reproductief actief is.

De Neushoornstichting

logo2Jacobus Meijlinkstraat 33
7425 SL Deventer
Tel.  +31 (0) 570-546833
Mail. info@neushoornstichting.nl